Monday, August 10, 2015

घामको बारेमा रोचक तथ्य

“सूर्यमा १० लाख वटा पृथ्वी अटाउँछ!”

-कुशल श्रेष्ठ

‘सूर्य’ वा ‘घाम’, हाम्रो सौर्यमण्डलको केन्द्रविन्दुमा पर्ने एक विशाल तारा हो, र पृथ्वीमा हुने जतिपनि जलवायु र मौसम परिवर्तनमा सूर्यको नै ठूलो भूमीका रहेको हुन्छ। सौर्यमण्डलमा भएका सबै ग्रहहरूको प्रकाश र ऊर्जाको श्रोत ‘सूर्य’को आकार लगभग पूर्ण गोलाकार छ भन्न सकिन्छ, किनभने यसको दुई ध्रुव र भू-मध्यरेखाको व्यासको बीचमा केवल १० किलोमिटरको फरक रहेको पाइन्छ। सूर्यको सरदर अर्धव्यास ६,९५,५०८ किलोमटर यानिकी पृथ्वीको भन्दा १०९.२ गुणा ठूलो रहेको छ, जसको २०-२५ प्रतिशत जति सूर्यको भित्री कोर भागले ओगटेको छ।


घामलाई त सबैले महशुस गरेकै हो, अझ गर्मी मौसममा त घामले आफ्नो उपस्थितीलाई हामी सामू झन् बढी प्रदर्शन गरिरहेको हुन्छ। यो प्रज्ज्वलीत सूर्यको बारेमा केहि रोचक तथ्यहरूको बारेमा जानकारी दिन गइरहेका छौँ।

१. सुर्यको प्रोफाइल

उमेरः ४.६ अर्ब वर्ष
प्रकारः यल्लो ड्वार्फ (Yellow Dwarf)
व्यासः १३,९२,६८४ किलोमिटर
भू-मध्यरेखाको परिधिः ४३,७०,००५.६ किलोमिटर
तौलः १,९८,९१,००,००,००,००,००,००,००,००० अर्ब किलोग्राम (पृथ्वीको भन्दा  ३,३३,०६० गुणा बढी)
सतहको तापक्रमः ५,५०० डिग्री सेल्सियस

२. सूर्यको आकारको तुलनाSun Family

३. सूर्यको बारेमा तथ्यहरू

* सूर्यभित्र १० लाख वटा पृथ्वी अटाउँछ *
यदि सूर्यभित्र गोलाकार पृथ्वीलाई राख्ने हो भने करीब ९,६०,००० वटा पृथ्वीहरू अटाउन सक्छन्। अझ भन्नुपर्दा भित्रपट्टी कत्ति पनि खाली ठाउँ नछोडी पृथ्वीलाई खाँद्ने हो भने करीब १३,००,००० वटा पृथ्वीहरू अटाउन सक्छन्। सूर्यको सतहको क्षेत्रफल पृथ्वीको भन्दा ११,९९० गुणा धेरै छ।

* अन्ततः सूर्यले पृथ्वीलाई खानेछ *
जब सूर्यमा भएका सबै हाइड्रोजन ग्यास बलेर सिकिन्छ, तब १३०० लाख वर्षसम्म सूर्यमा भएका बाँकी हिलियम ग्यास बल्दै सूर्यको आकार बढ्नेछ। यसरी बढ्दै गर्दा सूर्यको नजिक हुने ३ ग्रहहरू – बुध, शुक्र र पृथ्वी – लाई सूर्यले पूर्ण रूपमा निल्नेछ, र त्यतिबेला सूर्य ‘रेड जायन्ट’ (Red Giant) मा परिवर्तन हुनेछ।

*सूर्यको आकार पृथ्वीको जत्रै हुनेछ *
रेड जायन्टको चरणपछि सूर्य अस्थिर भएर टुक्रिनेछ, र त्यतिबेलाको सूर्यको आकार पृथ्वीको जत्रै हुनेछ। यो प्रक्रियापछि रेड जायन्ट ‘ह्वाइट ड्वार्फ’मा परिवर्तन हुनेछ।

* सौर्यमण्डलको कुल तौलमध्ये ९९.८६ प्रतिशत तौल सूर्यको रहेको छ *
अहिलेको अवस्थामा सूर्यको तौल पृथ्वीको भन्दा करीब ३,३०,००० गुणा बढी रहेको छ। सूर्यको ३ भाग हाइड्रोजन ग्यासले भरिएको छ भने, बाँकीको १ भागमा धेरै जसो हिलियम ग्यासले भरिएको छ।

* सूर्य लगभग पूर्ण गोलाकार छ *
सूर्यको ध्रुवीय व्यास र भू-मध्यरेखाको व्यासको बीचमा केवल १० किलोमिटरको फरक रहेको छ। यसको आकारलाई हेर्ने हो भने, प्रकृतिमा भएका सबै गोलाकार वस्तुहरूभन्दा सूर्यको गोलाकारलाई पूर्ण गोलाकार भन्न मिल्दछ।

* सूर्यबाट निस्केको किरण पृथ्वीमा आइपुग्न ८ मिनेट लाग्दछ *
सूर्यबाट पृथ्वीको कुल सरदर दुरी करीब १५ करोड किलोमटर र प्रकाशको गति ३,००,००० किलोमिटर प्रतिसेकेण्ड लिएर हिसाब गर्ने हो भने, प्रकाशलाई पृथ्वीमा आइपुग्नको लागि करीब ५०० सेकेण्ड यानिकी ८ मिनेट २० सेकेण्डको समय लाग्दछ। रोचक कुरा के छ भन्दा, सूर्यबाट पृथ्वीसम्म केहि मिनेटको समयमा नै किरण आइपुग्दछ, तर सूर्यको भित्री कोरबाट सतहसम्म उक्त किरण आइपुग्न त्यस्तै १० लाख वर्ष लाग्दछ।

* सूर्य २२० किलोमिटर प्रतिसेकेण्डको गतिमा यात्रा गरिरहेको छ *
जसरी पृथ्वी लगायत अन्य ८ ग्रहहरूले सूर्यलाई परीक्रमा गरिरहेको छ, त्यसरी नै सूर्यले आकाशगंगा तारापुञ्ज (Milkyway Galaxy) लाई परीक्रमा गरिरहेको हुन्छ। अनि त्यो आकाशगंगा तारापुञ्जको केन्द्रविन्दुबाट २४,०००-२६,००० प्रकाश वर्षको दुरीमा सूर्य अवस्थित रहेको छ। सूर्यले उक्त तारापुञ्जलाई परीक्रमा गर्न २२ करोड २५ लाख देखि २५ करोड वर्ष लगाउँदछ। यसरी आकाशगंगा तारापुञ्जको नजरमा सूर्यलाई हेर्दा यसको गति २२० किलोमिटर प्रतिसेकेण्ड हुन आउँछ।

* वर्षभरी पृथ्वी देखि सूर्यसम्मको दुरीमा अन्तर आउँदछ *
पृथ्वीले सूर्यलाई दीर्घवृत्ताकार (Elliptical) बाटोमा परीक्रमा गरिरहेको हुँदा, यी दुई वस्तुहरूबीच वर्षभरीमा १४ करोड ७० लाख देखि १५ करोड २० लाख किलोमिटरको दुरी रहन्छ। पृथ्वी र सूर्यबीचको दुरीलाई गणितीय इकाईको नामाङ्करण गरिएको छ जसलाई ‘एस्ट्रोनोमिकल युनिट’ (Astronomical Unit- AU) भनिन्छ।

* सूर्य अधवैँशे उमेरमा नै छ *
करीब ४.६ अर्व वर्षसम्ममा सूर्यको लगभग आधा जति हाइड्रोजन सिद्धिसकेको छ, र अझै करीब ५ अर्व वर्षसम्मलाई पुग्ने हाइड्रोजन बाँकी नै छ। त्यसकारण सूर्यलाई अधवैँशे उमेरको भन्न मिल्छ।

* सूर्यको अति बलियो चुम्बकीय क्षेत्र रहेको छ *
सूर्यमा हुने चुम्बकीय तुफानको क्रममा यसले धेरै मात्रामा चुम्बकीय ऊर्जा निकाल्दछ, जसलाई हामी ‘सोलार फ्लेयर’ (Solar Flare) भन्छौँ। यसरी चुम्बकीय तुफान चलिरहेको बेला पृथ्वीमा आँधी आउँदा जस्तै गरी त्यहाँका चुम्बकीय रेखाहरू एकअर्कामा बटारिन्छन् र घुम्दछन्।

* सूर्यको भित्री सतहको तापक्रम १ करोड ५० लाख डिग्री सेल्सियस सम्म पुग्दछ *
सूर्यको भित्री कोर भागमा हाइड्रोजन ग्यास हिलियम ग्यासमा परिवर्तन हुँदा आणविक फ्युजन हुन्छ र विशाल मात्रामा ऊर्जा निस्किन्छ। हामीलाई थाहा भैरहेकै कुरा हो, तातो वस्तुको आकार विस्तारै बढ्दै जान्छ। यदि सूर्यको गुरुत्वाकर्षण बल विशाल नहुने हो भने सूर्य पनि अन्य तातो वस्तुजस्ते पड्किन्थ्यो।

४. सूर्यका उपग्रहहरू-

Write Comment Below:

No comments:

Post a Comment